Huyện Na Rì thời Trần là vùng đất nằm ở châu Cảm Hóa, đến thời thuộc Minh là huyện Cảm Hóa, phủ Thái Nguyên. Tên gọi và địa giới huyện Cảm Hóa dưới thời Lê và Nguyễn không có gì thay đổi bao gồm các huyện Na Rì, Ngân Sơn và một phần nhỏ phía bắc huyện Bạch Thông ( các xã Phương Linh, Vi Hương…) tỉnh Bắc Kạn ngày nay. Thời thuộc Pháp, đồng thời với việc thành lập tỉnh Bắc Kạn (1990) thực dân Pháp lập đơn vị hành chính các châu trong đó có châu Na Rì bao gồm vùng đất phía nam huyện Cảm Hóa. Huyện Na Rì có diện tích 1.344 km2, phía bắc giáp Ngân Sơn, phía đông giáp Bình Gia (Lạng Sơn), phía tây giáp Bạch Thông, phía nam giáp Chựo Mới và Võ Nhai (Thái Nguyên), gồm 21 xã và thị trấn Yến Lạc là huyện lỵ.
Kể từ khi có cơ sở và phong trào cách mạng tháng 3 năm 1945 cho đến tháng 8 năm 1946, Na Rì chưa có cơ sở Đảng, mọi hoạt động đấu tranh cách mạng, giành chính quyền cách mạng đều đặt dưới sự lãnh đạo trực tiếp của Ban Chấp hành lâm thời Đảng bộ tỉnh Bắc Kạn. Do vậy công tác tổ chức phát triển đảng ở Na Rì trở thành vấn đề hết sức bức xúc. Nhận trách nhiệm của tỉnh ủy Bắc Kạn giao cho về công tác xây dựng Đảng ở Na Rì, giữa năm 1946 đồng chí Nông Văn Quang vào Na Rì tuyên truyền giác ngộ về Đảng Cộng sản trong một số quần chúng tích cực. Trải qua một thời gian giáo dục, thử thách công tác, một số quần chúng có nguyện vọng đứng trong hàng ngũ của Đảng tiến bộ nhanh chóng. Năm 1946 đã tổ chức buổi lễ kết nạp lớp đảng viên đầu tiên của huyện Na Rì cho 3 đồng chí. Để đẩy mạnh công tác xây dựng Đảng ở Na Rì, tháng 10 năm 1946, đồng chí Nông Văn Quang trực tiếp giao nhiệm vụ cho đồng chí Nông Viết Hoàn làm Bí thư Chi bộ đồng thời phụ trách công tác Đảng huyện Na Rì.
Tháng 12 năm 1946, Ban Chấp hành lâm thời Đảng bộ tỉnh Bắc Kạn họp hội nghị mở rộng quyết định nhiều vấn đề quan trọng về việc tăng cường vai trò lãnh đạo của Đảng từ tỉnh đến cơ sở. Hội nghị bầu ra Ban chấp hành Đảng bộ mới gồm 11 đồng chí (9 ủy viên chính thức, 2 ủy viên dự khuyết). Tỉnh ủy cử 5 ủy viên chấp hành xuống 5 huyện lãnh đạo công tác đảng. Sự ra đời của Đảng bộ huyện Na Rì là nhân tố quan trọng có ý nghĩa quyết định mọi thắng lợi.
Trong quá trình xây dựng và trưởng thành, Đảng bộ huyện Na Rì từng bước trưởng thành về chính trị, tư tưởng và tổ chức. Đảng bộ Na Rì đã từng bước thực hiện thắng lợi các nhiệm vụ cách mạng của Đảng. Trong quá trình ấy, Đảng bộ không ngừng lớn mạnh về mọi mặt, nhiều thành tựu trên tất cả các lĩnh vực kinh tế, văn hóa, xã hội, an ninh quốc phòng và xây dựng hệ thống chính trị địa phương. Qua hai năm cuộc vận động phát triển Đảng, từ năm 1947 đến năm 1948, Na Rì có 7 chi bộ với 88 đảng viên. Để ghi lại những kết quả đạt được, đồng thời góp phần giáo dục tinh thần yêu nước, truyền thống cách mạng của quê hương cho thế hệ hôm nay và mai sau, Ban Thường vụ Huyện ủy đã chỉ đạo tổ chức biên soạn, xuất bản cuốn sách “Lịch sử Đảng bộ huyện Na Rì (1930 - 1975)”.
Thực hiện Nghị quyết số 202/2025/QH15, ngày 12/6/2025 của Quốc hội về việc sắp xếp đơn vị hành chính cấp tỉnh, từ ngày 01/7/2025, tỉnh Thái Nguyên và tỉnh Bắc Kạn hợp nhất thành một tỉnh mới lấy tên là tỉnh Thái Nguyên. Ban Tuyên giáo và Dân vận Tỉnh ủy Thái Nguyên trân trọng giới thiệu cuốn sách “Lịch sử Đảng bộ huyện Na Rì (1930 - 1975)” tới đông đảo bạn đọc trong và ngoài tỉnh./.
Trà Giang